Asıl adı Augusta Ada Byron olan (kısaca Ada), ünlü İngiliz şair Lord Byron’ının kızı olarak 10 Aralık 1815’te Londra’da dünyaya geldi. Annesi Ada’nın babası gibi bir şair olmasından daha çok bilimle uğraşmasını istemiştir. Bu yönde ona astronomi, latince, müzik, matematik, mantık, fizik, kimya eğitimleri aldırmıştır. Ancak yazarlık ve şairlik yeteneği onu hep takip etmiştir.

Hastalıklarla dolu bir çocukluk geçirmiştir. 8 yaşındayken babasını kaybetti. Yine aynı yaşta baş ağrıları, kızamık, felç gibi hastalıklara maruz kalmıştır. Öyle ki görme yeteneğini kaybetme seviyesine gelmişti. Küçük yaşta hastalıklarla boğuşmasına rağmen matematiği  ve bilimi hiçbir zaman bırakmadı ve kendini bu yönde geliştirdi.

13 yaşındayken her zaman hayalinde olan uçma üzerine yoğunlaştı. Kanatları olan mekanik bir kuş tasarladı. Daha sonraki yıllarda matematik ve teknoloji üzerine çalışmalar yaptı. 17 yaşından itibaren dikkate değer matematiksel yetenekleri ortaya çıkmaya başladı.

1835’de yine ünlü bir şair olan 8. William King (Lord Lovelace)  ile severek evlendi ve artık Ada Lovelace olarak anılacaktı. Bu evlilikten üç çocuğu dünyaya geldi. Bilime olan aşırı ilgisi ev ve iş hayatını ayıramamasına neden olup çocukları ile ilgilenememiştir. Dans etmeyi çok seven Ada, araştırma ve öğrenmeye evliliği süresince de devam etmiştir. Kendisi bu yönde, zamanın ünlü bilim insanlarından olan William Frend, William King, Mary Somerville ve Augustus De Morgan’dan özel dersler almıştır.

Marry Somerville, Ada’yı yine başka bir İngiliz matematikçi olan Cambridge profesörü Charles Babbage ile tanıştırdı. Babbage, Ada’yı üzerinde çalıştığı “Fark Motoru”nu  ilk örneğini görmesi için davet etti. Mekanik olan bu hesap makinesi Ada’yı büyülemişti. Ada makinenin çalışma sistemini hemen kavradı ve orada bunu anlattı. Babbage, Ada’nın öğrenme ve analiz kabiliyetinden etkilenmişti ve Ada’ya “sayıların büyücü kadını” demişti. Artık Babbage ve Ada arasında entelektüel bir dostluğun adımları atılmıştı.

Charles Babbage’ın Fark Motoru

Babbage’ın bundan sonraki bir başka projesi de Analitik Makineydi. Bir makine önceki Fark Motoru’ndan daha büyük olmasının yanı sıra günümüz modern bilgisayarlarındaki koşullu dallandırmanın mekanik versiyonunu içeriyordu. Bu, 19. yüzyılda görülmemiş bir devrimdi. Zamanının yüz yıl ilerisindeydi. Ada, bu makinenin çalışma prensibini anlamanın da ötesine geçip neler yapılabileceği, neler gerçekleştirebileceği hakkında Babbage’tan çok farklı düşünüyordu. Aynı dönemde dokuma tezgahlarında kullanılan delikli kartları Ada, Analitik Makine üzerinde kullanma fikrini geliştirdi. Bu anlamda kendi zamanının çok ötesinde bir vizyona sahip bir kadındı diyebiliriz.

1842-1843 yılları arasında Ada, İtalyan mühendis Luigi Menabrea’nın Babbage’ın bu yeni makinesi hakkındaki anılarını Fransızca’dan İngilizce’ye çevirdi. Ada, bu makine hakkında Luigi’den daha fazla bilgiye sahip olduğu için Babbage’ın isteğiyle kendi notlarını da bu çevirilere ekledi. Ada’nın notları orjinal anıların iki katıydı. Öyle ki, Analitik Makine’yi kullanarak delikli kartlarla Bernoulli sayı dizisini üretebilen bir algoritma dahî yazmıştı. Bu algoritma, bilgisayar tarihinde somut bir makineye uygulanabilecek olan ilk “bilgisayar programı” olarak kabul edilmektedir. Bu yüzden de bilgisayar tarihinde Ada, ilk bilgisayar programcısı olarak anılmaktadır.

 

Analitik Makine hiçbir zaman tamamlanamadığı gibi Ada’nın “programı” da hiçbir zaman test edilemedi. Yaşadığı yıllarda kadınların bilimsel çalışma yapmalarına izin verilmediğinden ve hoş karşılanmadığından kendisini gizlemek amacıyla yazdığı makaleleri  “A.A.L.” (isminin baş harfleri) olacak şekilde imzaladı. Bu sayede aynı zamanda bilimsel makale yazan ilk kadın olma ünvanına da kavuşmuştu. Yaptığı bu çalışmalar yaşadığı Victorian döneminde kabul gördü ancak daha sonra çoğunlukla unutuldu.

Babbage’ın, Analitik Makine’yi yapabilmek için oldukça fazla miktarda paraya ihtiyacı vardı. Daha önceki Fark Motor’u için verilen para tamamıyle bitmişti. İngiliz parlamentosu tekrar böyle bir riske girmek istemedi ve para talebi reddedildi. Ada, yazdığı notlarla artık daha da şahsileştirdiği bu motorun hayata geçirilebilmesi için at yarışı oynamaya karar verdi. Ancak, matematik bilgisine güvenerek büyük paralar yatırdığı bu oyundan eli boş dönmüştü.

Sabır ve kararlılık dolu hızlı bir hayat yaşayan Ada, 1852 yılında babasının öldüğü yaşta (36) kanserden hayata gözlerini yumdu. Vasiyeti gereği kendisini 5 haftalıkken terkeden babasının yanına gömülmüştür.

1953’te ölümünden bir asır sonra, Ada’nın Analitik Makine hakkındaki notları tekrar yayımlandı. Bu notlar A’dan G’ye kadar alfabetik olarak sıralandı. Ada, Babbage gibi makinenin bir sayı hesaplama aracı olmasından daha fazlasını görmüştü. A notunda, Ada makinenin herhangi bir karmaşıklıkta veya ölçüde detaylı ve bilimsel müzik besteleyebileceğinden bahsediyordu. Bu, 100 yıl sonra icat edilecek günümüz bilgisayarlarıyla neler yapılabileceği konusunda bir öngörüydü. Yine A notunda, Babbage, bir itiraf niteliğinde “notlarını okudukça daha çok şaşırıyorum. Bu asil metalin (makineyi kastediyor) bu kadar zengin bir damarı olduğunu daha evvel keşfetmediğim için pişmanlık duyuyorum” demişti. Analitik Makine, şu anda,  ilk dönem bilgisayar modeli, Ada’nın notları da bilgisayar ve yazılım tanımlaması olarak  kabul ediliyor.

Ada’nın çalışmaları daha sonra başka bilim insanlarına da ilham kaynağı olmuştur. Adı yaşatılmaya devam edilmiştir. Amerikan Savunma Bakanlığı yazılımsal gereksinimleri karşılamak için çok sayıda farklı programlama dili kullanıyordu. Buna bağlı olarak kurumun bütün ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir dil arayışına girdi. Dilin tasarlanması amacıyla 1977-1983 yılları arasında uluslararası bir yarışma düzenledi. Yarışmayı kazanan şirket yazdıkları bu programlama diline ADA ismini verdiler. 1986 yılında ADA program dili Birleşik Krallık hava kontrolü tarafından da kabul edilmiştir. Uçabilme hayalini kuran Ada Lovelace en sonunda buna kavuşmuştur.

Kadınların bilim, mühendislik ve teknoloji dünyasında daha fazla yer almalarını teşvik amacıyla 2009 yılında beri her yıl Ekim ayının ikinci salı günü, Ada Lovelace Günü (ALD) olarak da kutlanmaktadır.

Sözleri:
“Matematik öyle bir dil ki doğanın harika gerçeklerini sadece onunla tam ifade edebiliriz.”

“Hayal gücü nedir? Bir araya getirme becerisidir. Eşyayı, gerçekleri, fikirleri, yeni, orjinal, sonsuz ve her türlü kombinasyonda bir araya getirmektir. Çevremizdeki görünmeyen dünyaların, bilimin dünyasının içini görmemizi sağlayan şeydir.”

Yukarıdaki yazı aşağıda belirtilen kaynaklardan tarafımca derlenmiştir. Yine, bu site kaynak gösterilerek kullanılabilir.

Kaynaklar