Hiç kullandığınız bilgisayarlar için kime teşekkür etmeniz gerektiğini merak ettiniz mi? Elbette şu anda üretim yapan bilgisayar şirketlerine bir teşekkür borçluyuz ancak daha eskilere gidersek asıl teşekkürü Charles Babbage’a borçluyuz.

Charles Babbage, matematikçi, filozof, makine mühendisi ve programlanabilir bilgisayar fikrini ortaya atan bilgisayarın biliminin öncü mucitlerindendir. O, bilgisayar bilimi tarihinde “bilgisayarın babası” olarak anılmaktadır. Bilime büyük katkılarının yanı sıra kendisi en çok günümüz bilgisayarlarının atası sayılan programlanabilir mekanik hesaplama makineleri yapımı konusunda bilinmektedir.

Eğitimi ve Ailesi

Babbage sanayi devriminin altın çağını yaşadığı bir dönemde varlıklı bir ailede dünyaya geldi. Babası Benjamin Babbage, kuyumculuk, tüccarlık ve bankerlik yapmıştı. Charles, çabuk hastanabilen zayıf bir bünyeye sahip olduğundan ailesi onu iyileşebileceği düşüncesiyle Londra kırsalında Alphington adlı kasabaya gönderdi. Ekonomik durumları iyi olmasına burada vasat okullarda eğitim gördü. 8 yaşına geldiğinde iyileşmişti ve tekrar East Teignmouth’daki eski evlerine geri döndü. Eğitimine özel öğretmenlerle evde devam etti. Annesi onu 1800’lerin başlarında Londra’da birden yaygınlaşan müzelere ve sergi salonlarına götürürdü. Çok meraklıydı, öyle ki; yeni bir oyuncak alındığında içinde ne olduğunu annesine sorardı ve söküp nasıl çalıştığını anlamaya çalışırdı. Babbage matematiğe de ilgi duyuyordu. Bu sayede kendi kendine cebir öğrenmişti. Holmwood Akademisi, matematik tutkusunun doğacağı ve gelişeceği yer olmuştu. Burada özel dersler aldı; latince ve yunanca öğrendi. Bu sırada yaşı daha 16-17 idi.

Babbage, 1810’da, üniversiteye Cambridge Trinity College’da devam etti. Burası onun için yeni bir çevre ve yeni bir ufuk vadediyordu. Hayatının geri kalanında yola devam edeceği yeni arkadaşları burada kazanacaktı. Kendi kendine öğrenerek modern matematik hakkında üniversitenin verebileceğinin ötesine geçmişti. Üniversitede iken kendisi gibi parlak öğrenciler olan John Herschel ve George Peacock ile Analitik Derneği adında bir kulüp kurdular. Amaçları tutucu Cambridge halkına yeni matematiksel metotları tanıtmaktı. 1814’de en başarılı matematikçi olarak üniversiteden mezun oldu.

1814’de zengin bir ailenin kızı olan Georgiana Whitmore ile evlendi ve Londra’ya taşındılar. Bu evlilikten sekiz çocukları (7 erkek, 1 kız) olmuştur. Ancak bunlardan sadece üçü yetişkinliğe erişebilmiştir. 1816’da astronomi dersleri vermek üzere Kraliyet Enstitüsü’nde çalıştı. Daha sonra buranın da üyesi de seçildi. Eğitim alanında bir çok farklı yere iş başvuruları yapmasına rağmen reddedildi. 1819’da yine ünlü başka bir matematikçi olan Pierre Simon Laplace’ın tavsiyesi ile Edinburgh üniversitesine profesör olarak kabul edildi. Mühendislik çalışmalarını yürüttüğü dönemlerde (1828-1839) Cambridge Üniversitesi’nde matematik profesörü olarak çalıştı.

Babbage ve Makineleri

Babbage, 1820’de Kraliyet Astronomi Derneği’nin kurulmasına yardım etti. Kendisini üne kavuşturacak ilk hesaplama makinelerinden birisi olan Fark Motoru çalışmasının kökeni dahil olduğu bu derneğe dayanır. Charles, astronomi hesaplamalarındaki hataları en aza indirmek için tablolar geliştirdi. Bu çalışması, ona aynı zamanda dernek tarafından bir altın madalya kazandırdı. Babbage, arkadaşı John Herschel ile birlikte yaptığı tablolardaki hesaplamaları formülize edip bunları mekanik olarak  nasıl yapılacağı yönünde çalıştılar. Charles Babbage’ın bu kararı vermesine düzensizlikten nefret etmesi, daha önce logaritmik hesap tabloları geliştirmesi ve kendisinden önce yaşamış Wilhelm Schickard, Blaise Pascal ve Gottfiried Leibniz gibi bilim adamlarının hesaplama çalışmalarının olması sebep olmuştur. Bu yönde 8 basamaklı sayıları işleyecek ufak makineler yaptılar.

1822’de üzerinde çalıştıkları makinenin ilk modelin tasarımını bitirdiler. 20 basamaklı sayılarla çalışabilen bu makinenin adını Fark Motoru (Difference Engine No.0) koydular. Bu makinenin daha sonra devamı gelecekti. Elle çevirilen bir kol yardımıyla sistem çalışıyor ve hesaplama tabloları bastırılıyordu. Dönemin İngiliz hükümeti bu projeden oldukça etkilenmişti. Daha büyük ölçeklisinin (Difference Engine No.1) yapılması için o zaman parası 1.700 sterlin maddi yardımda bulundu. Bu ikinci makine, polinom fonksiyonlarını da hesaplayıp bir tabloya dökebiliyordu. Takip eden yıllarda bu makine için 17.000 sterlin üzerinde para harcanacaktı. Bu bir savaş gemisinin maliyetinin iki katıydı.

1827 yılında babası, eşi ve çocuklarından birisini kaybetti. Bir anda gelen bu acı kayıplar neticesinde Fark

Motoru projesine ara verdi ve Avrupa ülkelerine giderek seyahat etti. İtalya’da bir süre yaşadı. Burada kendisine zamanın en iyi matematikçisi ünvanı verildi. İngiltere’ye döndüğünde Fark Motoru projesinin başarısız olduğuna dair söylentiler dolanıyordu. Çalışmalara hız verip evinin arkasında bir atölye kurdu. Ancak, motora ait parçaların üretilmesi aşırı pahalı olduğu için 1832’de sadece küçük ölçekli olan No.0 üretildi. Eğer üretilmiş olsaydı bu makine 25.000 parça, 13 ton ağırlık ve 2.4 metre yüksekliğe sahip olacaktı.

Fark Motoru

Analitik Motor

Takvimler 1830’ların ortalarına geldiğinde Charles’ın kafasında başka makinelerin hülyaları dönüyordu.

Daha öncekilerden farklı bambaşka bir makine düşlüyordu. Daha güçlü, daha karışık ve genel amaçlı bir hesaplama makinesi olacaktı bu makine. Jacquard dokuma tezgahlarında kullanılan üzerinde karışık desenlerin olduğu delikli kartları (punch card) kullanarak programlanabilecekti. Bu fikir yakın arkadaşı Ada Lovelace tarafından bulunmuştu. Çözümleyici makine (Analitik Motor) diye adlandırılan ve çağdaş sayısal (dijital) bilgisayarın öncüsü olan bu aygıtın tasarımı 1837’de gerçekleştirildi. Bu aygıtta delikli kartlardan gelen komutlarla herhangi bir aritmetik işlemin yapılabilmesi öngörülüyordu. Ayrıca sayıların saklanabileceği bir bellek birimi, işlemlerin art arda ve sırasıyla yapılmasını sağlayacak ardışık kontroller, dallanma, döngü ve bugünkü bilgisayarın daha birçok temel kavramı bu makinede yer alacaktı. Zamanının yüzyıl ilerisindeydi.


Kendisi gibi matematikçi olan arkadaşı Ada Lovelace Analitik Motor hakkında makaleleri kendi notlarını da ekleyerek Fransızcaya çevirdi. Ada, hesaplamanın nasıl yapıldığını gösteren tarihteki ilk algoritmayı yazmıştı. Ancak Analitik Motor hiçbir zaman tamamlanamadı. Fark Motoru ise Babbage’ın tasarımı 1937’de notları keşfedilene kadar unutuldu.

İngiliz hükümeti 1842’de Babbage’ın projelerini fonlama kararını  durdurdu. Ancak bu onu durdurmadı, 1846 ve 1849 yılları arası Analitik Motor’dan elde ettiği bilgileri kullanarak Fark Motorlarının bir yenisini tasarladı (Difference Engine No. 2). 8000 parça kullanıldı ve ilkine göre 2,5 kat daha yüksekti. Tam bir mühendislik harikasıydı. Fakat kişisel problemler, yaşam biçimi, kırılgan vücudu, maddi kaynak yetersizliğinden dolayı bu makine de geliştirilemedi.

Babbage’ın doğumunun 200. yıldönümünü kutlamak için Londra Bilim Müzesi’nde Doron Swade ve grubu 1985-1991 tarihlerinde ikinci Fark Motoru (No.2) yapılmıştır. Aslına sadık kalarak yapılan 11 metre genişliğinde, 3,5 metre yüksekliğinde ve  5 ton ağırlığında olan makine çalıştırılmıştır. 2000 yılında bu makinenin ürettiği sonuçları basan ayrıca bir yazıcı da üretilmiştir. “Makine, Babbage’ın istediği gibi çalışıyordu. En ufak mantıksal tasarım hatası yoktu.1822 yılında Babbage tarafından tasarlanmıştı ama inşa edilmemişti” diyor Swade ve ekliyor: “Zaten Babbage iki şeyiyle ünlüdür: bilgisayarlar icat etmesiyle ve bunları hiç bitirememiş olmasıyla”. Çalışmalarının bir kısmı Londra Bilim Müzesi’nde sergilenmektedir.

Charles Babbage’ın makineleri döneminin ilk mekanik bilgisayarları olarak düşünüldü. Hiç birinin tam olarak bitmemesinin sebebi iri hantal ve ağır tasarımlara sahip olması değildi. Bunun iki nedeni vardı; Birincisi makinelerde kullandığı metallerin çalışabilecek derecede hassas ve dayanıklı olmamasıydı. Çünkü o dönemin fabrikalarında istenilen titizlikte kaliteli parçaların üretilmesi olanaklı değildi. Bunun yerine Charles Babbage parçaları kendisi üretmeye çalışıyordu. İkinci olarak kaliteli parçaların üretilmesinin çok pahalı olmasıydı. Hükümetin gerekli yardımı geri çekmesi projelerin yürütülmesini imkansız hale getirdi.

Diğer Uğraşları

Babbage dehasıyla başka alanlarda da topluma katkılar sunmuştur. Babbage mühendisliğin dışında aynı zamanda iyi bir entellektüeldi. Yazının başında da belirttiğim gibi sanayi devriminin altın çağında fabrikalaşmanın artmasıyla iş veren ve işçi sınıfı arasında problemler ortaya çıkmıştı. İşçi sınıfını destekleyen “Babbage Principle” adlı notlarını 1832’de “On the Economy of Machinery and Manufactures” kitap olarak yayınladı. Karl Marx’ında birçok kez atıf yaptığı bu kitap birçok dile çevrilmiştir. İlahiyat (teoloji) dalında ise 1837’de yaratılış ile ilgili manifesto niteliğinde “On the Power, Wisdom and Goodness of God”  isimli kitabını yayınladı. 1826’da sigorta şirketleri karşısında tüketicilerin haklarını anlatan bir tür tüketici rehberliği niteliğinde “A Comparative View of the Various Institutions for the Assurance of Lives” isimli kitabını yazmıştır.

1827’de logaritmik tablolar üzerine çalıştı. O dönemler çoğu matematiksel işlem tablolar üzerinden yürütüldüğünden bu tablolarda bariz yanlışlıklar olmaktaydı. Babbage, doğruluk oranı yüksek olan “Table of Logarithms of the Natural Numbers from 1 to 108,000” adlı tabloyu bastı. Bu hesaplama tablosu 20. yüzyılın ortalarına kadar kullanıldı.

Farklı ve ilginç işlerle uğraşan Charles Babbage, göz muayenesinde, gözün içini aydınlatıp görmek için kullanılan oftalmoskop adlı aygıtı icat etmiştir. Bunun dışında deniz feneri sinyalizasyonu, denizaltı navigasyonu, demiryolu kazalarının önlenmesi için yol durumu kaydedecek kara kutuyu önermesi, kömür rezervleri bittiğinde gel-git gücünün kullanılmasını önermesi, lokomotifin önüne inek yakalayıcı bir alet takılması, demiryolu araçları için hızlı kilitleme sistemi, tiyatro aydınlatmaları, sismik dedektör, vinç gemileri için römorkör, ondalık para kullanımı, İngiltere’deki günümüz posta sisteminin kurulmasına yardım etmesi gibi daha birçok keşfi gerçekleştirmiştir.

İlgi alanları arasında kilit toplama, şifreler, satranç, denizaltı tahrik, silahlanma ve dalış çanları bulunuyordu.

Oldukça yetenekli ve bir dahi olan Charles Babbage, 1871’de 79 yaşında böbrek yetmezliğine bağlı hipertansiyon sebebiyle Londra’da ölmüştür. Cesedinin yakılmasına karşın oğlu Henry, babasının beyninin sağ lobunu, Londra Bilim Müzesi’ne bağışlamıştır. Hayırlı evlat işte 🙂

Yukarıdaki yazı aşağıda belirtilen kaynaklardan tarafımca derlenmiştir. Herhangi bir ticari kaygı gütmeden, yine, bu site kaynak gösterilerek kullanılabilir.

Kaynaklar

1. https://www.britannica.com/biography/Charles-Babbage
2.
http://projects.exeter.ac.uk/babbage/biograph.html
3. https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Babbage
4.
https://www.notablebiographies.com/An-Ba/Babbage-Charles.html
5.
https://www.gelgez.net/bilgisayarin-babasi-charles-babbage-kimdir-hayati-ve-biyografisi/
6.
https://www.famousscientists.org/charles-babbage/
7.
https://history-computer.com/People/BabbageBio.html
8.
http://www.computerhistory.org/babbage/charlesbabbage/
9.
https://e-bergi.com/y/charles-babbage/
10.
“Geleceği Keşfedenler”, (2017):Walter Isaacson, Domingo Yayınları, sayfa (17-22)
11.
https://www.youtube.com/watch?v=tkPPMq2_9uE
12.
Charles Babbage’in Londra Bilim Müzesi’ndeki Makineleri